سه شنبه, 06 تیر 1396

نكاتي تازه درباره اسهال كودكان

1-علت ايجاد اسهال در كودكان چيست؟

مهمترين عواملي كه باعث در خطر قرار گرفتن كودكان براي ابتلا به بيماريهاي اسهالي مي‌شوند، آلودگي محيط و افزايش مواجهه آنها با عوامل بيماريزا مي‌باشد. شايعترين علت بيماريزاي اسهال در كودكان ويروس‌ها هستند و در ميان ويروس‌ها «روتاويروس» عامل 35% اسهال حاد آبكي كودكان است البته باكتريها و ساير ميكروب‌ها مثل آميب و انگل‌ها هم از ديگر عوامل ايجاد اسهال عفوني هستند.

 

سوء تغذيه خود باعث افزايش چند برابري خطر اسهال و نيز خطر مرگ و مير ناشي از اسهال در كودكان است كه خصوصاً خطر سوء تغذيه ريزمغذي‌ها مثل ويتامين‌ها و مواد معدني در ايجاد اين خطر بيشتر از ساير مواد غذايي است. در اين ميان كمبود ويتامين A و نيز روي (Zinc) با افزايش خطر مرگ و مير ناشي از اسهال همراه است.

ساير فاكتورهاي خطر شامل: سن پائين كودكان و فقدان تغذيه انحصاري با شير مادر است يعني كودكاني كه زير 2 سال سن دارند و شيرخشك خوار هستند بيشتر در معرض ابتلا به اسهال هستند. البته شيرخواراني كه در مدت حداقل 6 ماه اول زندگيشان فقط با شيرمادر تغذيه شده‌اند نسبت به شيرخشك‌خواران يا شيرخواراني كه علاوه بر شير مادر از شير خشك هم استفاده كرده‌اند در معرض خطر كمتري قرار دارند.

2-آيا هنوز هم اسهال مي‌تواند باعث مرگ و مير كودكان شود؟

در حال حاضر در برخي كشورهاي پيشرفته هنوز هم اسهال مسؤول 18% مرگ و مير كودكان است. ميزان ايجاد اسهال كودكان نسبت به گذشته چندان تفاوت نكرده‌است؛ اما مرگ و مير بعلت اسهال به دليل بهبود و ارتقاء پروتكل‌هاي درماني و نيز بهبود وضعيت تغذيه شيرخواران در دوره بيماري كاهش يافته‌است. شيرخواران كوچك خصوصاً زير 6 ماه، كودكان دچار بيماريهاي مزمن، كودكان تب‌دار با دماي بالاي   39 بدن، آنهايي كه دچار ا سهال خوني شده‌اند و يا كساني كه علاوه بر اسهال داراي استفراغ پايدار هستند و يا كودكاني كه چنان اسهال شديدي دارند كه موجب كاهش دفع ادرار، چشم‌هاي گود افتاده و كاهش سطح هوشياري در آنها شده‌است، بيش از سايرين نياز به توجه دارند؛ چرا كه كاهش ميزان آب بدن آنها مي‌تواند بسرعت موجب عواقب وخيمي شود. بنابراين در اين شرايط مي‌بايست هر چه سريعتر از پزشكان كمك گرفت.

3-اصول درمان اسهال حاد در كودكان چيست؟

مهمترين اصل در درمان اسهال كودكان جايگزيني مايعات مناسب بصورت خوراكي مي‌باشد. همچنين در صورتي كه براي جايگزيني مايعات نياز به سرم تراپي وريدي باشد نيز مي‌بايست هر چه سريعتر پس از جبران اوليه تغذيه شروع شود. براي تغذيه انتخاب رژيم اسهالي مناسب از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. مايعاتي مانند نوشابه، آب ميوه صنعتي، چاي پررنگ براي درمان دهيدراتاسيون و كم آبي مناسب نيستند. نيز از مصرف غذاهاي چرب يا حاوي قندهاي ساده مانند شربت‌ها و نوشابه‌ها بايد پرهيز كرد. در مقابل رژيم غذايي مناسب براي بيمار اسهالي، دوغ بدون گاز مخصوصاً دوغ‌هاي پروبيوتيك، چاي كم‌رنگ كم‌شيرين، سيب زميني و هويچ پخته، آب گوشت و آب جوجه و نيز كته برنج همراه با ماست بخصوص ماست‌هاي پروبيوتيك مي‌باشد. همچنين با تجويز پزشك مي‌توان از محلولهاي معروف به ORS استفاده كرد. در شيرخواران بايد هر چه زودتر شيردهي (شيرمادر يا شيرخشك بدون رقيق كردن) آغاز شود.

اكثر كودكان مبتلا به اسهال نيازي به محروميت از شير و جايگزيني آن با شير خشك‌هاي بدون لاكتوز ندارند؛ بجز گروه كوچكي كه دچار عدم تحمل لاكتوز حاد مي‌شوند و نيز برخي افراد با اسهال پايدار كه بيش از 14 روز از شروع اسهال آنها مي‌گذرد. كه اين دو گروه با تجويز پزشك متخصص رژيم غذايي مناسب را دريافت خواهند نمود.

4-نقش مكمل‌هاي غذايي در درمان اسهال چيست؟

سوء تغذيه خود يكي از عوامل خطر در ايجاد اسهال است كه در اين ميان نقش ريزمغذي‌ها شامل مواد معدني و ويتامين‌ها بيش از سايرين است. در ميان مواد معدني نقش مؤثر روي (Zinc) در مطالعات مختلف به اثبات رسيده است. در بيماران مبتلا به اسهال استفاده از "روي" به مدت 14-10 روز باعث كاهش دوره بيماري و نيز كاهش شدت اسهال مي‌شود. همچنين ميزان مرگ و مير ناشي از اسهال را نيز كاهش مي‌دهد.

همچنين مصرف ويتامين A دفعات ابتلا به اسهال را در كودكان كاهش مي‌دهد و نيز موجب كاهش مدت دوره يك بيماري اسهال در فرد مي‌شود. مطالعات انجام شده نشان مي‌دهد كه استفاده از ويتامين A تا 34% در كاهش ميزان مرگ و مير ناشي از اسهال مؤثر است. يكي از موارد مؤثر در جلوگيري از ابتلا به اسهال و نيز درمان آن مصرف مواد پروبيوتيك است كه در حال حاضر در كشور ما بصورت دوغ و ماست‌هاي پروبيوتيك در بازار وجود دارد. اين ماست‌ها حاوي باكتري‌هاي غيربيماريزا و مفيد شامل لاكتوباسيل و بيفيدو باكتريوم مي باشند. مصرف اين مواد در كشورهاي در حال توسعه براي جلوگيري و درمان اسهال موفق بوده‌است.

5-براي جلوگيري از ابتلا كودكان به اسهال چه راهكارهايي وجود دارد؟

ترويج تغذيه انحصاري با شير مادر تا حداقل 6 ماهگي، شروع تغذيه تكميلي در پايان 6 ماهگي و ادامه شيردهي مادرتا حداقل يكسالگي – كه ادامه آن تا 2 سالگي توصيه مي‌شود- بهبود روشهاي تغذيه تكميلي و استفاده از مكمل‌هاي "روي" و ويتامين بخصوص ويتامين A،  اصلاح امكانات بهداشتي و آب آشاميدني و ترويج بهداشت فردي و اجتماعي، استفاده از واكسن روتاويروس و نيز استفاده از پروتكل‌هاي درماني مناسب براي برخورد با بيمار مبتلا به اسهال

6- چه توصيه‌اي براي پيشگيري از اسهال كودكان در مواقع مسافرت داريد؟

مسافرين بهتر است از غذاهاي بسته‌بندي شده و نيز آب جوشيده شده استفاده كنند. نبايد از يخ، سالاد يا ميوه‌اي كه خودشان با رعايت موارد بهداشتي پوست ميوه را نكنده‌اند، استفاده كنند. غذا را تا داغ است بايد مصرف كنند و از مصرف غذاهاي مانده پرهيز نمايند. استخرهاي شنا و ساير محلهاي تفريحي آبي مي‌توانند آلوده باشند كه بايد با احتياط و رعايت نكات بهداشتي از آنها استفاده شود. پيش از ابتلا به اسهال براي افراد سالم استفاده پيشگيرانه از داروهاي آنتي‌بيوتيك توصيه نمي‌شود.

 

دكتر وحيد قبادي دانا

متخصص نوزادان، كودكان و نوجوانان

بورد تخصصي از دانشگاه تهران- عضو هيأت علمي