سه شنبه, 06 تیر 1396

استفراغ كودكان را جدي بگيريم؟

1-كودك من استفراغ مي كند، آيا به او داروي ضد استفراغ بدهم؟

استفراغ، خود يك بيماري نيست بلكه علامتي از وجود يك بيماري است و در اكثر موارد مي‌بايست بجاي استفاده از يك داروي ضداستفراغ، بيماري عامل ايجاد كننده استفراغ را درمان كرد. در اين صورت است كه استفراغ كودك هم متوقف خواهد شد. اما اگر فقط به درمان استفراغ بدون تشخيص علت آن بسنده كنيم نه تنها اين مشكل ادامه خواهد داشت بلكه ممكن است مشكلي كه خود را با استفراغ نشان مي دهد موقتاً مخفي شده و باعث آسيب بيشتر به كودك شود مثل كودكي كه به علت عفونت گوش مياني و يا عفونت ادراري دچار استفراغ شده و درمان استفراغ بدون توجه به درمان عفونت، فرصتي براي ميكروب ها جهت آسيب بيشتر به گوش مياني يا كليه ها فراهم مي‌آورد. اين صدمه در مواردي كه علت استفراغ مننژيت، آپانديست، كتواسيدوز ديابتي و يا تومور مغزي باشد، شايد متأسفانه هيچ وقت جبران پذير نباشد. 

 

2-علل شايع استفراغ كودكان كدامند؟

فرم حاد استفراغ بيشتر به‌علت عفونت ها ايجاد مي شود كه اغلب در اثر عفونت هاي دستگاه گوارش ايجاد شده و به آن گاستروانتريت يا همان اسهال- استفراغ عفوني اطلاق مي شود. همچنين عفونت ساير قسمت هاي بدن مثل عفونت گوش مياني، سينوزيت، هپاتيت، عفونت ادراري و مننژيت هم موجب ايجاد استفراغ حاد مي شوند. 

در فرم مزمن استفراغ علل گوارشي 7 برابر شايعتر از ساير علل هستند كه از آن ميان مي توان از انسداد آناتوميك، ريفلاكس ناحيه معده به مري، التهاب مري (ازوفاژيت)، التهاب معده (گاستريت)، التهاب روده كوچك (دئودنيت)، زخم معده يا روده باريك نام برد. 

در فرم دوره‌اي استفراغ علل خارج روده‌اي مثل ميگرن شكمي 5 برابر شايعتر از علل گوارشي هستند. 

3-علل خطرناك ايجاد استفراغ كدامند؟

يكي از علل نادر استفراغ، تومورهاي مغزي هستند كه مي توانند موجب استفراغ صبحگاهي شوند. البته در بيشتر اوقات علت استفراغ صبحگاهي ترشحات پشت حلق ناشي از سينوزيت و يا احتقان و ترشحات بيني و مجاري تنفسي فوقاني است كه با تحريك حلق باعث اوغ زدن و استفراغ مي‌شوند. بعضي از استفراغ‌ها بدون ايجاد تهوع و اوغ زدن اتفاق مي‌افتند كه استفراغ‌هاي ناشي از افزايش فشار داخل جمجمه ناشي از تومورهاي مغزي، از آن دسته هستند. 

يكي ديگر از علل خطرناك استفراغ، حمله كتواسيدوز در كودكان مبتلا به ديابت نوع يك مي‌باشد. اين حمله معمولاً همراه با استفراغ، درد شكم، تنفس هاي تند و عميق و سپس كاهش هوشياري ديده مي شود. اينجاست كه اگر فقط به درمان علامتي و متوقف كردن استفراغ بسنده كنيم تا ساعاتي بعد يا حتي دقايقي ديگر ممكن است كودك به كما رفته و جان خود را از دست بدهد. 

مننژيت نيز يكي از علل ديگر ايجاد كننده استفراغ است كه مي تواند تهديد كننده حيات كودك باشد. يك پزشك باتجربه با انجام معاينات باليني مي‌تواند اين بيماري را شناسايي كرده و با درمان آن جان بيمار را از مرگ نجات دهد. همچنين يكي از علايم مهم انسداد روده يا آپانديست هم استفراغ است كه در صورت عدم تشخيص به موقع مي تواند موجب خطرات جبران ناپذير شود. 

گاهي عفونت ادراري كه باعث درگيري كليه ها شده باشد نيز بصورت حاد با تب، استفراغ و درد شكم در برخي سنين تظاهر مي يابد كه بي توجهي به درمان بيماري اصلي مي‌تواند موجب آسيب و سپس نارسايي كليوي شود. 

4-ادامه پيدا كردن استفراغ حتي بدون علت خطرناك، چه مشكلي را مي تواند ايجاد كند؟

استفراغ اگر شديد باشد و با اوغ زدن هاي مكرر همراه باشد مي تواند با ايجاد پارگي و آسيب در مخاط باعث استفراغ خوني شود اين امر موجب نگراني در كودك و والدين مي شود كه حتماً مي بايست توسط پزشك متخصص بررسي شود. اگر استفراع ادامه يابد خصوصاً چنانچه با اسهال همراه باشد، مي تواند باعث كاهش آب بدن كودك شده و گاهي اوقات اختلالات الكتروليتي (يون‌هاي سديم و پتاسيم) را ايجاد نمايد. در اين شرايط است كه ادامه كم آبي (دهيدراتاسيون) مي تواند به آسيب جدي منجر شود و چاره اي جز دريافت مايعات وريدي از طريق سرم تراپي (تزريق سرم) باقي نمي‌ماند. اين حالات علاوه بر بعضي گاستروآنتريت هاي عفوني، در برخي مسموميت هاي غذايي خصوصاً بعد از يك سالگي نيز مشاهده مي شود. 

5-چگونه به كودكمان براي توقف استفراغ‌هايش كمك كنيم؟

اگر استفراغ كودك علت خطرناك و جدي نداشته باشد و پزشك، اجازه درمان علامتي (متوقف كردن استفراغ) را داده باشد، بايد به نكات زير توجه شود: 

1-حدود نيم تا يك ساعت پس از آخرين نوبت استفراغ چيزي براي خوردن به كودك داده نشود.

2-براي شروع خوراكي، ابتدا از آب سرد استفاده شود و آب با توجه به سن و وزن كودك هر 10-5 دقيقه به ميزان 7-3 سي سي به شيرخوار يا كودك داده شود.

3-در صورت تحمل كودك، تا مدتي فقط مايعات رقيق خنك با حجم كم و با فاصله زماني مناسب استفاده شود. 

 

 

دكتر وحيد قبادي دانا

متخصص نوزادان، كودكان و نوجوانان

بورد تخصصي از دانشگاه تهران- عضو هيئت علمي